नेपालमा पछिल्ला वर्षहरूमा तीव्र रूपमा बढ्दै गएको बाथरोग (हाडजोर्नी तथा मांसपेशीसम्बन्धी रोग) नियन्त्रण तथा व्यवस्थापनको विषयले अझै पनि पर्याप्त प्राथमिकता पाउन सकेको छैन। समयमै पहिचान र उपचारको अभावका कारण हजारौँ बिरामी उपचारको पहुँचबाहिर रहन बाध्य छन्, जसले स्वास्थ्य क्षेत्रमै गम्भीर चुनौती थपेको छ।
बाथरोगको बढ्दो भार
विश्व स्वास्थ्य सङ्गठनका अनुसार विश्वभर करिब ३० प्रतिशत मानिसमा कुनै न कुनै प्रकारको बाथरोग देखिन्छ। नेपालमा पनि यसको अवस्था चिन्ताजनक बन्दै गएको छ। विभिन्न अध्ययन तथा स्वास्थ्य सर्वेक्षणहरूले करिब १० प्रतिशत नेपाली जनसङ्ख्यामा बाथरोग रहेको देखाएका छन्।
हाल देशभर झन्डै ३० लाख मानिस यस रोगबाट प्रभावित रहेको अनुमान छ। तीमध्ये १५ देखि २० प्रतिशत बिरामीमा कम्मर, ढाड तथा घुँडाको समस्या प्रमुख रूपमा देखिन्छ।
ग्रामीण क्षेत्रमा बढी समस्या
विशेषगरी ग्रामीण क्षेत्रमा शारीरिक श्रम बढी गर्ने जनसङ्ख्यामा बाथरोगको समस्या अझ जटिल देखिन्छ। भारी काम, पोषणको कमी, स्वास्थ्य सेवाको पहुँच अभाव र समयमै उपचार नपाउनु यसका मुख्य कारणहरू हुन्।
ग्रामीण भेगका धेरैजसो बिरामीले रोगलाई सामान्य दुखाइ सम्झेर बेवास्ता गर्ने प्रवृत्ति रहेको छ, जसले रोगलाई थप जटिल बनाउने गरेको छ।
ढिलो पहिचान, जटिल अवस्था
विशेषज्ञहरूका अनुसार बाथरोगको प्रारम्भिक लक्षणलाई सामान्य ठान्ने बानीले समस्या झनै बढाएको छ। बिरामीहरू स्वास्थ्य संस्थामा ढिलो पुग्ने भएकाले उपचार कठिन हुने अवस्था सिर्जना हुन्छ।
बाथरोग एक वा दुई प्रकारमा सीमित नभई १०० भन्दा बढी प्रकारका हुने भएकाले यसको सही पहिचान चुनौतीपूर्ण रहेको चिकित्सकहरू बताउँछन्।
विशेषज्ञ चिकित्सकको अभाव
नेपालमा बाथरोग विशेषज्ञ चिकित्सकको संख्या अत्यन्तै न्यून छ। उपलब्ध तथ्याङ्कअनुसार देशभर जम्मा १५ जना मात्र विशेषज्ञ चिकित्सक रहेका छन्।
सरकारी अस्पतालहरूमा बाथरोगसम्बन्धी छुट्टै दरबन्दी नहुँदा अधिकांश उपचार जनरल फिजिसियनकै भरमा भइरहेको छ। यसले उपचारको गुणस्तर र पहुँच दुवैमा असर पारेको छ।
स्वास्थ्य संरचना पुरानै
स्वास्थ्य तथा जनसङ्ख्या मन्त्रालयका अनुसार स्वास्थ्य क्षेत्र अझै पनि दशकौँअघिको दरबन्दी संरचनामा सञ्चालन भइरहेको छ। जनसङ्ख्या वृद्धि र रोगको स्वरूप परिवर्तन भए पनि सोअनुसार संरचना अद्यावधिक हुन सकेको छैन।
यसले गर्दा बाथरोगजस्ता दीर्घकालीन रोगहरू व्यवस्थापन गर्न आवश्यक जनशक्ति र सेवा विस्तारमा समस्या देखिएको छ।
आर्थिक भारले झन् कठिन
बाथरोग दीर्घकालीन रोग भएकाले यसको उपचार लामो समयसम्म गर्नुपर्छ। नियमित औषधी सेवन, परीक्षण तथा चिकित्सकीय निगरानी आवश्यक पर्छ।
यसले गर्दा आर्थिक रूपमा कमजोर वर्गका बिरामीहरू उपचारबाट वञ्चित हुने अवस्था सिर्जना भएको छ। निजी अस्पतालको महँगो उपचार र सरकारी सेवाको सीमितताले बिरामीलाई थप मार परेको छ।
मुख्य लक्षणहरू
बाथरोगका प्रमुख लक्षणहरूमा—
औँला दुख्ने र सुन्निने
बिहान उठ्दा हातखुट्टा कक्रक्क हुने
जोर्नी दुख्ने
खुट्टाका औँलामा रातोपन र पीडा
शरीरका विभिन्न भागमा सुन्निने
कतिपय अवस्थामा यो रोगले मुटु, फोक्सो र मिर्गौलाजस्ता अङ्गमा समेत असर गर्न सक्छ, जसले रोगलाई थप गम्भीर बनाउँछ।
अनुसन्धानको अभाव
नेपालमा बाथरोगसम्बन्धी अनुसन्धान र तथ्याङ्क सङ्कलनको अवस्था सन्तोषजनक छैन। सीमित संस्थाहरूले अध्ययन गरे पनि राष्ट्रिय स्तरमा व्यापक अनुसन्धान अभाव छ।
यसका कारण नीति निर्माण र कार्यक्रम सञ्चालनमा तथ्यमा आधारित निर्णय लिन कठिन भइरहेको छ।
नीति र कार्यक्रमको कमी
सरकारी स्तरमा बाथरोग नियन्त्रणका लागि स्पष्ट नीति तथा कार्यक्रमको अभाव देखिन्छ। नसर्ने रोग नियन्त्रण कार्यक्रम अन्तर्गत केही प्रयास भए पनि बाथरोगले अपेक्षित प्राथमिकता पाएको छैन।
विशेषज्ञहरूका अनुसार—
प्रत्येक प्रदेश अस्पतालमा बाथरोग विशेषज्ञ व्यवस्था
आवश्यक औषधीको सुनिश्चित आपूर्ति
जनचेतनामूलक कार्यक्रम सञ्चालन
अत्यावश्यक छन्।
निष्कर्ष
नेपालमा बाथरोग एक गम्भीर जनस्वास्थ्य समस्याका रूपमा उभिँदै गएको छ। विशेषज्ञ चिकित्सकको अभाव, कमजोर स्वास्थ्य संरचना, ढिलो पहिचान र आर्थिक असमानताले समस्या झन् जटिल बनाएको छ।
समयमै प्रभावकारी नीति, पर्याप्त जनशक्ति, अनुसन्धान र जनचेतना कार्यक्रम सञ्चालन गर्न सके मात्र बाथरोग नियन्त्रण र व्यवस्थापन सम्भव देखिन्छ।
तपाईको प्रतिक्रिया