काभ्रेपलाञ्चोक, जेठ ६ ।
पहिले बिहान उठ्नेबित्तिकै मानिसहरू रेडियो सुन्थे, पत्रिका पढ्थे वा खेतबारीतिर लाग्थे । अहिले भने धेरै युवाको पहिलो काम मोबाइल खोल्नु र फेसबुक स्क्रोल गर्नु बनेको छ । सामाजिक सञ्जालको बढ्दो प्रयोगसँगै काभ्रे लगायत देशभर ‘भ्यूज’ र ‘रिल’को प्रतिस्पर्धा तीव्र बन्दै गएको छ ।
विद्यालय, कलेज, चिया पसलदेखि सार्वजनिक यातायातसम्म अधिकांश युवाको ध्यान मोबाइलमै केन्द्रित देखिन्छ । कसैले खाना खानुअघि फोटो खिच्छन्, कसैले दुर्घटना देख्नेबित्तिकै सहयोग गर्नुभन्दा पहिले भिडियो बनाउँछन् । सामाजिक सञ्जालमा धेरै ‘लाइक’ र ‘सेयर’ पाउनकै लागि जोखिमपूर्ण सामग्री बनाउने प्रवृत्ति पनि बढ्दो छ ।
बनेपाकी १९ वर्षीया छात्रा समीक्षा तामाङ भन्छिन्, “पहिले साथीहरूसँग धेरै कुरा हुन्थ्यो, अहिले सबैजना मोबाइलमै व्यस्त हुन्छन् ।” उनका अनुसार कतिपय साथी रातभर भिडियो सम्पादन गरेर बस्ने गरेका छन् ।
सामाजिक सञ्जालले सूचना आदानप्रदानलाई सहज बनाए पनि यसले मानसिक दबाब र अस्वस्थ प्रतिस्पर्धा बढाएको मनोविद्हरू बताउँछन् । अरूको ‘लक्जरी जीवन’ हेरेर आफूलाई कमजोर ठान्ने प्रवृत्ति किशोर–किशोरीमा बढिरहेको उनीहरूको भनाइ छ ।
विद्यालयका शिक्षकहरूका अनुसार पढाइमा ध्यान केन्द्रित गर्न नसक्ने विद्यार्थीको संख्या बढ्दै गएको छ । गृहकार्यभन्दा ‘रिल’ बनाउने रुचि धेरै हुने गरेको उनीहरूको अनुभव छ ।
अर्कोतर्फ सामाजिक सञ्जालले अवसर पनि सिर्जना गरेको छ । धेरै युवाले फेसबुक र टिकटकमार्फत व्यवसाय प्रवर्द्धन गरिरहेका छन् । स्थानीय उत्पादन बिक्रीदेखि कला प्रदर्शनसम्म सामाजिक सञ्जाल प्रभावकारी माध्यम बनेको छ ।
तर विज्ञहरू भन्छन्, “प्रयोग उपयोगी हुनुपर्छ, दुरुपयोग होइन ।” उनीहरू अभिभावकलाई बालबालिकाको मोबाइल प्रयोगमा ध्यान दिन र युवालाई समय व्यवस्थापन गर्न सुझाव दिन्छन् ।
प्रविधिको विकाससँगै समाज बदलिएको छ । तर मानिसहरूबीचको प्रत्यक्ष संवाद हराउँदै जानु र ‘भर्चुअल लोकप्रियता’कै पछि दौडिनु भने अहिलेको ठूलो चुनौती बनेको छ ।
तपाईको प्रतिक्रिया