पनौती नगरपालिका–७ का एक वृद्ध बिहान घरअगाडि बसेर पुरानो इँटाको घर नियालिरहनुभएको थियो। पुस्तौँदेखि बसोबास गर्दै आएको त्यो घरसँग उहाँका अनगिन्ती सम्झना जोडिएका छन्। तर पछिल्ला केही सातादेखि उहाँलाई एउटै चिन्ताले सताइरहेको छ—यदि सडक राष्ट्रिय राजमार्ग बन्यो भने यो घर रहला कि नरहला ?
ग्वार्को–लुभु–लाकुरीभञ्ज्याङ–कुशादेवी–पनौती–दाहालटार सडकलाई राष्ट्रिय राजमार्गमा समावेश गर्ने तयारी अघि बढेपछि सडक आसपासका बासिन्दामा यस्तै चिन्ता बढ्न थालेको छ। विकासको नाममा आफ्नो घर, जग्गा र सम्पदा गुम्न सक्ने डरले स्थानीयवासी आन्दोलनमा उत्रिएका छन्।
स्थानीयका अनुसार राजमार्गको मापदण्ड लागू भए सडकको केन्द्रबाट दायाँबायाँ २५/२५ मिटर तथा थप सेडब्याक क्षेत्र खाली गर्नुपर्ने हुन्छ। यसले हजारौँ घर तथा संरचना प्रभावित हुन सक्ने अनुमान गरिएको छ।
पनौती केवल एउटा सहर होइन, इतिहास, संस्कृति र सभ्यताको जीवित संग्रहालय पनि हो। यहाँका पुराना गल्ली, मठमन्दिर, परम्परागत घर र सांस्कृतिक सम्पदाले सहरको पहिचान निर्माण गरेका छन्। स्थानीयवासीको चिन्ता केवल घर भत्किने मात्र होइन, पुस्तौँदेखि जोगाएर राखिएको सांस्कृतिक अस्तित्व नै संकटमा पर्न सक्ने हो।
यसै कारण स्थानीयले ‘पनौती–दाहालटार सडक प्रभावित सरोकार समिति’ गठन गरी आफ्नो आवाज उठाउन थालेका छन्। उनीहरूको भनाइ छ, विकास आवश्यक छ तर विकासले स्थानीयको जीवन, संस्कृति र सम्पदालाई विस्थापित गर्नु हुँदैन।
स्थानीयवासी अहिले दोधारमा छन्। एकातिर आधुनिक पूर्वाधारको आवश्यकता छ भने अर्कोतिर आफ्नै घरआँगन र पहिचान जोगाउनुपर्ने बाध्यता। यही द्वन्द्वबीच पनौतीका बासिन्दा भविष्यको प्रतीक्षामा छन्—जहाँ विकास र संरक्षणबीच सन्तुलन कायम हुन सकोस्।
अहिलेलाई भने पनौतीका गल्लीहरूमा एउटै प्रश्न गुञ्जिरहेको छ—‘राजमार्ग आउँदा हाम्रो घर र हाम्रो इतिहास कहाँ रहनेछ ?’
राजमार्गको रेखासँगै बढ्दै स्थानीयको चिन्ता
पनौतीका ७२ वर्षीय रामकृष्ण ताम्राकारले आफ्नो जीवनको अधिकांश समय पुर्खाले छाडेको घरमै बिताउनुभयो। यही आँगनमा उहाँका छोराछोरी हुर्किए, यहीँ नातिनातिना खेल्दै छन्। तर पछिल्ला केही महिनादेखि उहाँलाई एउटा चिन्ताले सताउन थालेको छ—यदि ग्वार्को–लुभु–लाकुरीभन्ज्याङ–कुशादेवी–पनौती–दाहालटार सडक राष्ट्रिय राजमार्गका रूपमा विस्तार भयो भने आफ्नो घरको भविष्य के होला ?
यही प्रश्न अहिले पनौतीदेखि दाहालटारसम्मका हजारौँ परिवारको साझा चिन्ता बनेको छ। सरकारले उक्त सडकलाई राष्ट्रिय राजमार्गका रूपमा कार्यान्वयन गर्ने तयारी अघि बढाएपछि स्थानीयवासी सडक प्रभावित सरोकार समिति गठन गरेर आन्दोलनमा उत्रिएका छन्।
स्थानीयका अनुसार राजमार्ग मापदण्ड लागू हुँदा सडकको केन्द्रबाट दायाँबायाँ २५–२५ मिटर र थप सेटब्याक क्षेत्र छुट्याउनुपर्ने हुन्छ। यसले सडक आसपासका हजारौँ घर, व्यवसाय र बस्ती प्रभावित हुने उनीहरूको भनाइ छ।
स्थानीयहरूका लागि यो केवल सडकको विषय मात्र होइन। यो उनीहरूको घर, पुर्खाको सम्पत्ति, समुदाय र पहिचानसँग जोडिएको विषय हो। पनौतीका पुराना गल्ली, परम्परागत नेवारी बस्ती, मठमन्दिर र सांस्कृतिक सम्पदाहरू पनि सम्भावित प्रभाव क्षेत्रभित्र पर्ने भन्दै नागरिकहरू चिन्तित छन्।
सरोकार समितिका संयोजक राजेशसुन्दर सैँजूका अनुसार ललितपुरको ग्वार्कोदेखि काभ्रेपलाञ्चोकको दाहालटारसम्मको सडकलाई राष्ट्रिय राजमार्ग बनाउनुभन्दा स्थानीय आवश्यकताअनुसार सहरी सडकका रूपमा स्तरोन्नति गर्नु उपयुक्त हुनेछ। उहाँले ऐतिहासिक तथा सांस्कृतिक सम्पदाले भरिएको पनौती क्षेत्रको मौलिकता जोगाउनुपर्नेमा जोड दिनुभयो।
स्थानीयवासीहरू विकासको विरोधमा नभएको बताउँछन्। उनीहरूको माग केवल यति हो कि विकासको नाममा बस्ती, सम्पदा र नागरिकको जीवन विस्थापित नहोस्। उनीहरू सडक सुधार र स्तरोन्नतिको पक्षमा छन्, तर त्यसले पुस्तौँदेखि बसोबास गरिरहेका परिवारलाई घरबारविहीन बनाउने अवस्था आउन नहुने उनीहरूको भनाइ छ।
अहिले पनौती क्षेत्रमा सडक विस्तारको बहसभन्दा बढी एउटा भावनात्मक प्रश्न उठेको छ—विकास र सम्पदा संरक्षणबीच सन्तुलन कसरी कायम गर्ने ? यही प्रश्नको उत्तर खोज्दै स्थानीय बासिन्दा आफ्नो घर, आफ्नो इतिहास र आफ्नो भविष्य जोगाउने अभियानमा जुटेका छन्।
तपाईको प्रतिक्रिया