सडकमा मृत्यु, बैंकिङ कसुरमा वृद्धि र समुदायसम्म पुग्ने प्रहरीका प्रयासबीच सुरक्षित समाजको खोजी
रातको सन्नाटालाई चिर्दै प्रहरीको सायरन बज्छ। कतै सडक दुर्घटनामा घाइतेको उद्धार गर्न दौडिरहेको टोली हुन्छ, कतै ठगीको उजुरी लिएर नागरिक प्रहरी चौकी पुगिरहेका हुन्छन्। विद्यालयमा किशोर–किशोरीहरूलाई लागूऔषधको जोखिमबारे जानकारी दिइरहेका प्रहरी कर्मचारी देखिन्छन् भने अर्को कुनामा बैंकिङ कसुरको अनुसन्धानमा जुटेका अनुसन्धान अधिकृत।
काभ्रेपलाञ्चोकमा जेठ महिनाको यो दृश्य केवल घटनाको श्रृङ्खला होइन, समाजका बदलिँदा चुनौतीहरूको प्रतिबिम्ब पनि हो।
जिल्ला प्रहरी कार्यालय, काभ्रेपलाञ्चोकले सार्वजनिक गरेको जेठ महिनाको प्रगति विवरणले जिल्लाको सुरक्षा अवस्थाको एउटा रोचक तर संवेदनशील चित्र कोरेको छ। त्यो चित्रमा अपराधका नयाँ स्वरूप छन्, सडकका जोखिम छन्, सामाजिक विकृतिहरू छन् र तीसँग जुध्न खोजिरहेको प्रहरी संगठनको प्रयास पनि छ।
अपराधको बदलिँदो अनुहार
कुनै बेला चोरी, झैझगडा र डाँकाका घटनाले प्रहरीको अभिलेख भरिन्थ्यो। अहिले आर्थिक अपराधले प्रहरीलाई बढी व्यस्त बनाउन थालेको छ।
जेठ महिनामा जिल्लामा ७३ वटा मुद्दा दर्ता भए। तीमध्ये सबैभन्दा बढी १७ वटा बैंकिङ कसुर सम्बन्धी थिए। अभद्र व्यवहारका १४ वटा मुद्दा दर्ता भए भने जबरजस्ती करणीका तीन वटा घटना प्रहरीसम्म पुगे।
यसले समाजमा अपराधको स्वरूप परिवर्तन हुँदै गएको देखाउँछ। मोबाइल बैंकिङ र डिजिटल कारोबारको विस्तारसँगै आर्थिक अपराधको जोखिम पनि बढिरहेको संकेत प्रहरी तथ्यांकले गरेको छ।
प्रहरीले अपराध नियन्त्रणलाई केवल पक्राउमा सीमित नराखी अनुसन्धानलाई प्राथमिकतामा राखेको देखिन्छ। चालु मुद्दाका ५८ जना प्रतिवादी पक्राउ परेका छन् भने फैसला कार्यान्वयनका क्रममा १३ जनालाई पक्राउ गरी १२ वर्ष ६ महिना ४ दिन कैद सजाय कार्यान्वयन गरिएको छ। उनीहरूबाट रु. ५ लाख २४ हजार २०० जरिवाना समेत असुल गरिएको छ।
सडक : जहाँ घर फर्किने यात्रा अन्तिम बन्न सक्छ
काभ्रेपलाञ्चोक हुँदै राजधानी प्रवेश गर्ने अरनिको राजमार्गदेखि ग्रामीण सडकसम्म सवारीको चाप बढ्दो छ। तर सडक पूर्वाधार र ट्राफिक अनुशासनको अवस्था भने त्यही अनुपातमा सुधारिएको छैन।
जेठ महिनामा ६९ वटा सवारी दुर्घटना भए। ती दुर्घटनामा ११ जनाले ज्यान गुमाए। ३२ जना घाइते भए भने प्रहरीको सक्रियतामा ४२ जनाको उद्धार गरिएको थियो।
प्रत्येक तथ्यांकभित्र एउटा परिवारको पीडा लुकेको हुन्छ। कसैको अभिभावक गुमेको हुन्छ, कसैको सन्तान, कसैको भविष्य।
दुर्घटनापछि उद्धारमा प्रहरीको भूमिका महत्त्वपूर्ण भए पनि दुर्घटना हुन नदिन नागरिकको चेतना, ट्राफिक अनुशासन र सुरक्षित सडक पूर्वाधार अपरिहार्य देखिन्छ।
लागूऔषध : सानो तथ्यांक, ठूलो चिन्ता
जेठ महिनामा लागूऔषध सेवनसम्बन्धी दुई वटा मुद्दा दर्ता भए र चार जना पुरुष पक्राउ परे।
संख्या धेरै नदेखिए पनि यसले समाजमा मौन रूपमा फैलिरहेको समस्याको संकेत गर्छ। प्रहरी अधिकारीहरूका अनुसार लागूऔषधको जोखिम विशेष गरी युवापुस्तामा केन्द्रित हुने भएकाले विद्यालय र समुदायमा जनचेतनामूलक कार्यक्रमलाई प्राथमिकता दिइएको छ।
समुदायमा पुग्दै प्रहरी
प्रहरीको सफलताको मापन केवल पक्राउको संख्याले हुँदैन। नागरिकले प्रहरीलाई कति विश्वास गर्छन् भन्ने प्रश्न पनि उत्तिकै महत्वपूर्ण हुन्छ।
काभ्रेपलाञ्चोक प्रहरीले जेठ महिनामा १०४ वटा समुदाय तथा विद्यालय केन्द्रित कार्यक्रम सञ्चालन गर्यो। महिला हिंसा न्यूनीकरण, साइबर अपराध, ट्राफिक सुरक्षा, लागूऔषध नियन्त्रण, विपद् जोखिम न्यूनीकरण र आत्महत्या न्यूनीकरणजस्ता विषयमा सञ्चालन गरिएका कार्यक्रमबाट २ हजार ३५६ जना लाभान्वित भएका थिए।
यी कार्यक्रमहरूले प्रहरीलाई “दण्ड दिने निकाय” बाट “सहयोगी संस्था” का रूपमा स्थापित गर्ने प्रयास गरेको देखिन्छ।
अवैध गतिविधिविरुद्धको अभियान
प्रहरीले जेठ महिनामा १ हजार ३६५ लिटर अवैध घरेलु मदिरा, १०० लिटर कच्चा पदार्थ र १ हजार ९०० केजी मर्चा नष्ट गरेको छ। बजार क्षेत्र र भित्री गाउँमा गस्तीका क्रममा १५ वटा भट्टी नष्ट गरिएको थियो।
यस्तै, रु. ३ लाख ७७ हजार बराबरका भन्सार छलीका सामानसहित दुई जनालाई पक्राउ गरी आवश्यक कारबाहीका लागि सम्बन्धित निकायमा बुझाइएको थियो।
यी कारबाहीले कानुन कार्यान्वयनसँगै जनस्वास्थ्य र राजस्व संरक्षणमा समेत प्रहरीको भूमिका रहेको देखाउँछ।
विपद्का बेला प्रहरीको अर्को अनुहार
आगो लाग्दा, पहिरो खस्दा वा दुर्घटना हुँदा सबैभन्दा पहिले पुग्ने निकाय प्रायः प्रहरी नै हुन्छ।
जेठ महिनामा विपद्जन्य घटनामा प्रहरी परिचालन भएको थियो। एउटा घटनामा एक जनाको मृत्यु भएको विवरणमा उल्लेख छ। यस्ता घटनाले प्रहरीको मानवीय दायित्वलाई पनि उजागर गर्छ।
“प्रहरीलाई समुदायसँग जोड्ने प्रयास गरेका छौँ”
जिल्ला प्रहरी कार्यालय, काभ्रेपलाञ्चोकका प्रहरी प्रवक्ता तथा सूचना अधिकारी प्रहरी नायब उपरीक्षक (डीएसपी) रविन विष्ट समुदायसँगको सहकार्यलाई प्राथमिकतामा राखिएको बताउँछन्।
“अपराध नियन्त्रण प्रहरीको मात्र जिम्मेवारी होइन। समुदायको सहभागिता र जनचेतना बढ्दै जाँदा अपराध न्यूनीकरणमा सकारात्मक परिणाम देख्न सकिन्छ,” उनले जारी गरेको प्रगति विवरणमा उल्लेख गरेका छन्।
तथ्यांकभन्दा परको कथा
प्रहरीको मासिक प्रतिवेदन प्रायः अंकहरूको संग्रह जस्तो देखिन्छ— यति वटा मुद्दा, यति जना पक्राउ, यति वटा दुर्घटना।
तर ती अंकहरूभित्र मानिसका कथा छन्।
त्यहाँ बैंकिङ ठगीमा बचत गुमाएकाहरू छन्। दुर्घटनामा परिवार गुमाएकाहरू छन्। हिंसाबाट न्याय खोजिरहेकाहरू छन्। र उनीहरूमाझ पुगेर विश्वास निर्माण गर्न खोजिरहेको प्रहरी संगठन पनि छ।
काभ्रेपलाञ्चोकको जेठ महिनाको प्रहरी तथ्यांकले अन्ततः एउटै प्रश्न उठाउँछ— सुरक्षा केवल प्रहरीको जिम्मेवारी हो, कि हामी सबैको साझा दायित्व ?
सायद उत्तर पनि त्यहीँ कतै लुकेको छ; प्रहरीको गस्तीमा, विद्यालयको सचेतना कक्षामा, सडकमा नियम पालना गर्ने चालकमा र अपराध देख्दा मौन नबस्ने नागरिकमा।
सुरक्षित समाजको यात्रा प्रहरी चौकीबाट मात्र सुरु हुँदैन, त्यो हरेक घरबाट सुरु हुन्छ।
तपाईको प्रतिक्रिया