केही साताअघि काठमाडौं उपत्यकाका ग्यास डिपो र डिलरका अगाडि देखिने लामो लाइनले धेरैलाई विगतका अभावका दिन सम्झाएको थियो। बिहानैदेखि सिलिण्डर बोकेर ग्यास खोज्दै हिँड्ने उपभोक्ता, सामाजिक सञ्जालमा ग्यास अभावका गुनासा र घरघरमा “ग्यास सकियो भने के गर्ने ?” भन्ने चिन्ता व्याप्त थियो। तर अहिले अवस्था क्रमशः बदलिँदै गएको छ। बजारमा ग्यासको आपूर्ति बढेको छ, डिलरमा सिलिण्डर सहजै उपलब्ध हुन थालेका छन् र उपभोक्ताको चिन्ता पनि कम हुँदै गएको छ।
नेपाल आयल निगमका अनुसार अहिले काठमाडौँ उपत्यकामा मागभन्दा बढी ग्यास आपूर्ति भइरहेको छ। निगमले उपभोक्तालाई अनावश्यक रूपमा सिलिण्डर सञ्चय नगर्न आग्रह गर्दै केही दिनमै अवस्था पूर्ण रूपमा सामान्य हुने जनाएको छ।
निगमका निर्देशक विनितमणि उपाध्यायका अनुसार काठमाडौँ उपत्यकामा दैनिक औसत ३५ देखि ३७ हजार सिलिण्डरको माग रहन्छ। तर पछिल्ला दिनहरूमा मागभन्दा पाँच हजारदेखि आठ हजार सिलिण्डर बढी आपूर्ति भइरहेको छ। भदौ २ गते मात्रै उपत्यकाका २२ वटा ग्यास उद्योगमार्फत ४७ हजार ३८८ सिलिण्डर बिक्री गरिएको छ। त्यस्तै भदौ १ गते ५२ हजार ५७६ सिलिण्डर बिक्री भएको थियो, जुन सामान्य मागभन्दा झण्डै १५ हजारले बढी हो।
तथ्याङ्कले देखाउँछ कि पछिल्लो एक सातामा मात्रै काठमाडौँ उपत्यकामा तीन लाख नौ हजारभन्दा बढी सिलिण्डर बिक्री भएको छ। दैनिक औसत ४४ हजारभन्दा बढी सिलिण्डर बिक्री हुनु भनेको बजारमा ग्यासको उपलब्धता उल्लेखनीय रूपमा बढेको संकेत हो।
समस्या कहाँबाट सुरु भयो ?
वास्तवमा अहिले देखिएको समस्या तत्कालीन आपूर्ति अवरोधका कारण मात्र सिर्जना भएको होइन। यसको जरो केही महिनाअघि पुगेको छ। गत फागुनमा बाह्य परिस्थितिका कारण एलपी ग्यास आयातमा कमी आएको थियो। आयात घटेपछि बजारमा अभाव सिर्जना भयो र उपभोक्तालाई ग्यास उपलब्ध गराउन सरकारले आधा भरिएका सिलिण्डर वितरण गर्ने अस्थायी व्यवस्था लागू गर्यो।
त्यो निर्णयले तत्कालीन संकट व्यवस्थापनमा सहयोग गरे पनि यसको प्रभाव अहिलेसम्म देखिएको उद्योगीहरू बताउँछन्। धेरै उपभोक्ताले आधा भरिएका सिलिण्डर छिट्टै सकिएपछि पुनः ग्यास खोज्नुपर्यो। परिणामस्वरूप बजारमा वास्तविक मागभन्दा बढी दबाब सिर्जना भयो।
एलपी ग्यास उद्योग सङ्घ नेपालका अध्यक्ष कृष्णभक्त श्रेष्ठका अनुसार अहिलेको समस्या उत्पादन वा आपूर्तिको होइन, वितरण प्रणालीमा परेको अस्थायी दबाबको परिणाम हो। उहाँका अनुसार डिलरमार्फत नियमित बिक्री सुरु भएपछि अवस्था उल्लेखनीय रूपमा सहज बन्दै गएको छ र अबको एक साताभित्र बजार पूर्ण रूपमा सामान्य हुने अपेक्षा गरिएको छ।
अस्वाभाविक रूपमा बढ्यो बिक्री
पछिल्ला महिनाका तथ्याङ्कले उपभोक्ताको मनोविज्ञानले बजारमा कति प्रभाव पार्छ भन्ने स्पष्ट देखाउँछ। सामान्य अवस्थामा देशभर दैनिक करिब एक लाख १० हजार सिलिण्डर बिक्री हुने गर्छ। तर चालु आर्थिक वर्षको साउन महिनामा मात्रै ४० लाख ३६ हजारभन्दा बढी सिलिण्डर बिक्री भएको छ।
यो अघिल्लो आर्थिक वर्षको सोही अवधिको तुलनामा झण्डै २९ प्रतिशत बढी हो। उपभोक्ताले भविष्यमा अभाव हुन सक्ने अनुमान गर्दै अतिरिक्त सिलिण्डर खरिद गरेका कारण बिक्री अस्वाभाविक रूपमा बढेको विश्लेषण गरिन्छ।
जब बजारमा अभावको हल्ला फैलिन्छ, मानिसहरू आवश्यकता भन्दा बढी खरिद गर्न थाल्छन्। यसले वास्तविक अभावभन्दा पनि मनोवैज्ञानिक अभाव सिर्जना गर्छ। धेरैजसो अवस्थामा गोदाम र डिलरमा ग्यास उपलब्ध भए पनि उपभोक्ताको अत्यधिक खरिदले बजारमा दबाब बढाउँछ।
आयात घट्दा देखिएको असर
गत चैतदेखि असारसम्मको आयात तथ्याङ्क हेर्दा ग्यास बजारले किन दबाब झेल्नुपर्यो भन्ने स्पष्ट हुन्छ। गत चैतमा ३८ हजार ८०० मेट्रिक टन ग्यास आयात भएको थियो, जुन अघिल्लो वर्षको तुलनामा उल्लेखनीय रूपमा कम हो। वैशाख र जेठमा पनि आयात घटेकै अवस्था रह्यो।
आयात घटेपछि बजारमा उपलब्ध ग्यास सीमित भयो। यही कारण सरकारले आधा भरिएका सिलिण्डर वितरणको विकल्प रोज्नुपर्यो। अहिले आयात क्रमशः सुधार हुँदै जाँदा बजारमा पुनः सन्तुलन फर्किन थालेको छ।
अबको बाटो
ग्यासको वर्तमान अवस्था केवल आपूर्ति व्यवस्थापनको विषय मात्र होइन, उपभोक्ताको विश्वाससँग पनि जोडिएको विषय हो। जब उपभोक्ताले बजारमा ग्यास सहज उपलब्ध छ भन्ने विश्वास गर्छन्, अनावश्यक सञ्चय स्वतः घट्छ। सञ्चय घटेपछि वितरण प्रणालीमा पर्ने दबाब कम हुन्छ र बजार स्वाभाविक रूपमा चल्न थाल्छ।
निगम र उद्योगी व्यवसायी दुवैले अहिले पर्याप्त ग्यास उपलब्ध रहेको बताइरहेका छन्। उपभोक्ताले आवश्यकताभन्दा बढी खरिद नगर्ने हो भने केही दिनभित्रै बजार पूर्ण रूपमा सामान्य हुने अपेक्षा गरिएको छ।
केही साताअघि ग्यासका लागि लाइनमा उभिन बाध्य भएका उपभोक्ता अहिले सहज रूपमा सिलिण्डर प्राप्त गर्न थालेका छन्। यसले देखाउँछ—कुनै पनि वस्तुको बजारमा आपूर्ति मात्र होइन, भरोसा पनि उत्तिकै महत्वपूर्ण हुन्छ। ग्यास बजारमा अहिले आपूर्ति बढेसँगै त्यही भरोसा पुनः फर्किन थालेको छ।
तपाईको प्रतिक्रिया