नेपाल–भारत सम्बन्धको पछिल्लो घटनाक्रमले काठमाडौँको राजनीतिक वृत्तमा नयाँ बहस जन्माएको छ। एकातिर भारतीय विदेश सचिव विक्रम मिस्रीको नेपाल भ्रमण अन्तिम समयमा स्थगित भएको चर्चा छ भने अर्कोतिर राष्ट्रिय स्वतन्त्र पार्टीका सभापति रवि लामिछाने लाई भारतको सत्तारुढ दलले दिएको उच्चस्तरीय स्वागतले कूटनीतिक वृत्तको ध्यान तानेको छ।
यद्यपि भारत र नेपालका अधिकारीहरूले सार्वजनिक रूपमा भ्रमण स्थगित हुनुका कारणबारे औपचारिक टिप्पणी गरेका छैनन्, काठमाडौँमा भने यसलाई दुई देशबीचको बदलिँदो राजनीतिक संवादसँग जोडेर हेरिएको छ।
विश्लेषकहरूका अनुसार नेपालमा पछिल्लो समय उदाएको नयाँ राजनीतिक नेतृत्वसँग सम्बन्ध निर्माण गर्ने विषय भारतका लागि पनि प्राथमिकताको विषय बनेको देखिन्छ। विशेषगरी प्रधानमन्त्री बालेन्द्र शाह को उदयले परम्परागत राजनीतिक समीकरणभन्दा फरक अवस्था सिर्जना गरेको छ।
किन चासोको विषय बन्यो मिस्रीको भ्रमण?
भारतीय विदेश सचिव विक्रम मिस्री नेपाल भ्रमणमा आउने तयारीमा रहेको चर्चा भए पनि भ्रमण स्थगित भएपछि त्यसले अनेक प्रश्न जन्मायो। राजनीतिक स्रोतहरूले प्रधानमन्त्री र भारतीय पक्षबीच अपेक्षित तहको संवाद हुन नसकेको दाबी गरे पनि यसको स्वतन्त्र पुष्टि भएको छैन।
तर कूटनीतिक जानकारहरूका अनुसार नेपाल–भारत सम्बन्धमा औपचारिक भेटवार्ता मात्र होइन, आपसी विश्वास र निरन्तर संवाद पनि उत्तिकै महत्त्वपूर्ण हुन्छ। त्यसैले उच्चस्तरीय भ्रमण स्थगित हुनुलाई सामान्य प्रशासनिक विषयभन्दा बढी राजनीतिक सन्देशका रूपमा पनि हेरिन्छ।
दिल्लीको प्राथमिकतामा को?
यसैबीच पाँचदिने भारत भ्रमणमा रहेका रवि लामिछानेलाई भारतीय जनता पार्टीले दिएको स्वागतले अर्को बहस सुरु गरेको छ।
भारतले विगतमा पनि विभिन्न नेपाली राजनीतिक दलका नेताहरूसँग प्रत्यक्ष संवाद कायम राख्दै आएको छ। तर रवि लामिछानेको भ्रमणमा देखिएको सक्रियता र उच्चस्तरीय भेटघाटले भारतले नेपालको नयाँ पुस्ताको राजनीतिलाई नजिकबाट बुझ्न खोजिरहेको संकेतका रूपमा केही विश्लेषकहरूले व्याख्या गरेका छन्।
नेपालको राजनीतिक परिदृश्यमा परम्परागत दलप्रति असन्तुष्टि बढिरहेका बेला उदाएका नयाँ नेताहरूको प्रभावलाई दिल्लीले पनि गम्भीर रूपमा अध्ययन गरिरहेको देखिन्छ।
बालेन र रवि: फरक राजनीतिक शैली
राजनीतिक विश्लेषकहरूका अनुसार बालेन शाह र रवि लामिछाने दुवै परम्परागत दलबाहिरबाट उदाएका लोकप्रिय पात्र हुन्। तर उनीहरूको राजनीतिक शैलीमा स्पष्ट भिन्नता देखिन्छ।
बालेनले स्थापित राजनीतिक संरचनामाथि चुनौती दिने र स्वतन्त्र छवि निर्माण गर्ने रणनीति अपनाएका छन्। अर्कोतर्फ रवि लामिछानेले पछिल्लो समय क्षेत्रीय तथा अन्तर्राष्ट्रिय सम्बन्धमा तुलनात्मक रूपमा संस्थागत र संवादमुखी दृष्टिकोण प्रस्तुत गर्न खोजेको देखिन्छ।
यही कारणले भारतले दुवै नेतालाई फरक दृष्टिले हेरिरहेको हुन सक्ने अनुमान राजनीतिक वृत्तमा गरिएको छ।
नेपाल–भारत सम्बन्धको नयाँ अध्याय?
नेपालको आन्तरिक राजनीति जसरी परिवर्तन भइरहेको छ, त्यसले छिमेकी राष्ट्रहरूको कूटनीतिक दृष्टिकोणमा पनि असर पारिरहेको छ।
भारतका लागि नेपाल केवल छिमेकी मुलुक मात्र नभई रणनीतिक, आर्थिक र सांस्कृतिक रूपमा महत्त्वपूर्ण साझेदार हो। त्यसैले काठमाडौँमा उदाइरहेका नयाँ शक्ति केन्द्रहरूसँग सम्बन्ध कसरी विकास गर्ने भन्ने प्रश्न नयाँ दिल्लीका लागि पनि उत्तिकै महत्त्वपूर्ण बनेको देखिन्छ।
हालका घटनाक्रमले एउटा कुरा भने स्पष्ट पारेको छ—नेपालको राजनीति परिवर्तनको चरणमा छ, र त्यो परिवर्तनलाई नजिकबाट नियाल्नेहरूमा भारत पनि अग्रपङ्क्तिमै छ। बालेनसँग संवादको चुनौती र रविसँग बढ्दो निकटता भन्ने बहस सत्य हो वा केवल राजनीतिक व्याख्या, त्यो आगामी कूटनीतिक गतिविधिले स्पष्ट पार्नेछ।
तपाईको प्रतिक्रिया