“एमाले–नेकपाबीच सहकार्य र एकताको बहस चलिरहेकै समयमा असार १४ मा हुने कार्यक्रमले राजनीतिक वृत्तको ध्यान तानेको छ”।
नेपालको कम्युनिस्ट राजनीतिमा फेरि एकपटक एकता, सहकार्य र पुनःध्रुवीकरणको बहस तीव्र बन्दै गएका बेला प्रमुख वाम नेताहरू एउटै मञ्चमा उपस्थित हुने भएका छन्। जननेता मदन भण्डारीको ७५औँ जन्मजयन्तीका अवसरमा आयोजना गरिएको विशेष कार्यक्रममा नेकपा (एमाले) का अध्यक्ष केपी शर्मा ओली, नेकपाका संयोजक पुष्पकमल दाहाल ‘प्रचण्ड’ तथा सहसंयोजक माधवकुमार नेपाल एकै मञ्चमा देखिने भएका हुन्।
आयोजकका अनुसार असार १४ गते काठमाडौंस्थित राष्ट्रिय सभागृहमा आयोजना हुने कार्यक्रममा पूर्वराष्ट्रपति विद्यादेवी भण्डारी प्रमुख अतिथिका रूपमा सहभागी हुनुहुनेछ। कार्यक्रममा एमालेका वरिष्ठ नेता झलनाथ खनाल, जनता समाजवादी पार्टी नेपालका अध्यक्ष उपेन्द्र यादवलगायत विभिन्न राजनीतिक दलका नेता तथा कम्युनिस्ट आन्दोलनसँग सम्बन्धित व्यक्तित्वहरूको उपस्थिति रहने जनाइएको छ।
सामान्यतया जन्मजयन्ती तथा स्मृति कार्यक्रममा हुने नेताहरूको सहभागितालाई राजनीतिक दृष्टिले धेरै अर्थपूर्ण नमानिए पनि अहिलेको राजनीतिक परिवेशमा यो कार्यक्रमलाई विशेष चासोका साथ हेरिएको छ। कारण, पछिल्लो समय नेपालका विभिन्न कम्युनिस्ट शक्तिबीच सहकार्य र एकताको बहस पुनः सतहमा आएको छ। यही बहसका बीच वैचारिक र राजनीतिक रूपमा फरक–फरक धारमा रहेका शीर्ष नेताहरू एउटै मञ्चमा उपस्थित हुन लागेका हुन्।
नेपालको कम्युनिस्ट आन्दोलनमा मदन भण्डारीको योगदान र विचारलाई सबै कम्युनिस्ट धाराले सम्मान गर्ने गरेका छन्। जनताको बहुदलीय जनवादको सिद्धान्तमार्फत नेपाली कम्युनिस्ट आन्दोलनलाई नयाँ दिशा दिएको भन्दै भण्डारीलाई एमाले मात्र नभई अन्य वामपन्थी दलहरूले पनि महत्वपूर्ण राजनीतिक व्यक्तित्वका रूपमा स्मरण गर्ने गरेका छन्। यही कारण उनको जन्मजयन्तीका अवसरमा आयोजना हुने कार्यक्रमले राजनीतिक विभाजनभन्दा माथि उठेर संवाद र सहकार्यको वातावरण निर्माण गर्न सक्ने अपेक्षा गरिएको छ।
विशेषगरी प्रतिनिधिसभाको निर्वाचनपछि देखिएको राजनीतिक समीकरण, दलहरूको शक्ति सन्तुलन तथा आगामी राजनीतिक रणनीतिबारे विभिन्न दलभित्र बहस चलिरहेका बेला यो कार्यक्रमको महत्व अझ बढेको छ। निर्वाचन परिणामले कुनै पनि दललाई स्पष्ट बहुमत नदिएपछि सहकार्य र गठबन्धनको राजनीति अपरिहार्य बन्दै गएको छ। यस सन्दर्भमा कम्युनिस्ट शक्तिहरूबीच न्यूनतम साझा एजेन्डामा सहकार्य हुन सक्ने सम्भावनाबारे चर्चा भइरहेको छ।
पछिल्लो समय पूर्वराष्ट्रपति विद्यादेवी भण्डारीको सक्रियतासँगै एमाले र नेकपाबीच सम्बन्ध सुधार तथा सम्भावित एकताबारे विभिन्न अड्कलबाजी भइरहेका छन्। यद्यपि सम्बन्धित दलका नेताहरूले औपचारिक रूपमा कुनै एकता प्रक्रिया सुरु नभएको बताउँदै आएका छन्। तर सार्वजनिक कार्यक्रम, अनौपचारिक भेटघाट र विभिन्न राजनीतिक अभिव्यक्तिहरूले वाम एकताको बहसलाई भने निरन्तर जीवित राखेको छ।
नेकपाका संयोजक पुष्पकमल दाहाल ‘प्रचण्ड’ ले पनि हालै विराटनगरमा आयोजित एक कार्यक्रमलाई सम्बोधन गर्दै एमालेसँग तत्काल पार्टी एकता सम्भव नभए पनि राष्ट्रिय मुद्दाहरूमा कार्यगत एकताको सम्भावना रहेको बताउनुभएको थियो। उहाँले संसद् र सडक दुवै ठाउँमा सहकार्य गरेर अघि बढ्न सकिने धारणा राख्नुभएको थियो। प्रचण्डको उक्त अभिव्यक्तिलाई धेरैले आगामी दिनमा वाम शक्तिबीच सहकार्यको संकेतका रूपमा व्याख्या गरेका छन्।
त्यस्तै माधवकुमार नेपाल नेतृत्वको राजनीतिक धाराले पनि विगतमा एमालेसँगको सम्बन्ध टुटेपछि अलग राजनीतिक यात्रा तय गरे पनि वाम आन्दोलनलाई कमजोर हुन नदिन संवाद र सहकार्यको आवश्यकता रहेको धारणा पटक–पटक व्यक्त गर्दै आएको छ। यसले पनि विभिन्न कम्युनिस्ट धाराहरूबीच संवादको सम्भावना अझै समाप्त नभएको सन्देश दिएको छ।
नेपालको कम्युनिस्ट आन्दोलन विगत तीन दशकयता पटक–पटक विभाजन, पुनर्गठन, ध्रुवीकरण र एकताको प्रक्रियाबाट गुज्रिएको छ। २०७५ सालमा तत्कालीन एमाले र माओवादी केन्द्रबीच भएको पार्टी एकतालाई नेपालको वाम आन्दोलनको ऐतिहासिक उपलब्धिका रूपमा लिइएको थियो। तर वैचारिक, सांगठनिक तथा नेतृत्वगत विवादका कारण त्यो एकता लामो समय टिक्न सकेन। सर्वोच्च अदालतको फैसलापछि एकीकृत पार्टी विभाजित भई पुनः पुरानै संरचनामा फर्किएको थियो।
त्यसयता विभिन्न वाम शक्तिहरूलाई पुनः एउटै राजनीतिक ध्रुवमा ल्याउने प्रयासबारे चर्चा हुँदै आए पनि ठोस परिणाम भने देखिएको छैन। यद्यपि राष्ट्रिय राजनीति, संविधान कार्यान्वयन, आर्थिक संकट, सुशासन र विकासका सवालमा साझा धारणा निर्माण गर्नुपर्ने आवश्यकता बढ्दै गएको भन्दै वाम एकताको बहस समय–समयमा उठ्ने गरेको छ।
राजनीतिक विश्लेषकहरूका अनुसार असार १४ गतेको कार्यक्रमबाट तत्काल कुनै नयाँ राजनीतिक घोषणा वा निर्णय आउने सम्भावना कम भए पनि प्रमुख वाम नेताहरूको साझा उपस्थिति आफैंमा महत्वपूर्ण राजनीतिक सन्देश हुन सक्छ। विशेषगरी लामो समयदेखि अलग–अलग राजनीतिक धारमा रहेका नेताहरू एउटै मञ्चमा उपस्थित हुनु संवादको वातावरण निर्माण गर्ने अवसरका रूपमा हेरिएको छ।
मदन भण्डारीको ७५औँ जन्मजयन्तीका अवसरमा आयोजना हुने यो कार्यक्रमले केवल एक नेताको स्मरण मात्र होइन, नेपालको वाम राजनीतिमा भविष्यको सम्भावित दिशा, सहकार्यको सम्भावना र कम्युनिस्ट शक्तिहरूबीचको सम्बन्धबारे नयाँ बहसलाई समेत थप बल दिने अपेक्षा गरिएको छ। अहिले राजनीतिक वृत्तमा सबैको चासो यही विषयमा केन्द्रित छ कि यो साझा मञ्च केवल औपचारिक उपस्थिति हुनेछ कि आगामी दिनमा देखिन सक्ने कुनै नयाँ राजनीतिक समीकरणको संकेत।
तपाईको प्रतिक्रिया